[ ك ] كاخى ( 1317 ) مرتضى كاخى در سال 1317 هجرى شمسى در تربت حيدريّه ديده به جهان هستى گشود ، پيش از آنكه تحصيلات خود را به پايان رساند و طىّ مراحل كند ، در پنج‌سالگى به مكتب رفت و با نصاب الصبيان آشنا شد ، نصاب الصبيان فرهنگ منظوم عربى به فارسى است كه نوآموزان در مكتب‌ها به حفظ آن مىپرداختند . كاخى دربارهء آشنائى اوليه‌اش با شعر چنين مىگويد : « شعر در آن دوره براى من كتاب نصاب الصبيان بود ، در آن ايام من ترديد نداشتم كه شعر همين است يعنى كلامى موزون و مقفّا و حفظى و بس . طبلى ميان تهى ، ظرفى خالى از شعر و پر از حكمت بالغه . در آن مكتب‌خانه سه راه پيدا بود . نخستين راه حساب و رقوم ( خط و سياق ) و منشآت كه به درد كارهاى ميرزائى در تجارتخانه‌ها مىخورد . دوديگر راه صرف و نحو عربى تا كتاب شرح امثله و سيوطى . سه ديگر راه بىبرگشت و بىفرجام و بطور كلى ادبيات فارسى . من قدم در راه سوّم گذاشتم و ره‌توشه‌ام همان « نصاب الصبيان » بود و چيزهائى از آن دست ، از بوستان سعدى شروع مىشد و بعد گلستان و بعد غزليات سعدى بعد حافظ و هرگز ديوان شمس . حافظ در قرنطينه بود ، براى خواندن حافظ بايد اجازه‌نامه پدر به معلّم داده مىشد ، اين امر از همان ابتداى كار مرا از اين رند عالم هوش و سرّ و سرود ، دچار واهمه كرد .